Правдико

   

Дознајте повеќе за заштитата на авторските права

© Copyright 2018 pravdiko.mk Сите права се задржани. Не е дозволено преземање на оваа содржина или на делови од неа без претходна согласност од редакцијата на ПРАВДИКО.

avtor

Што е авторско право?

Какви видови на дела се заштитени со авторско право?

 

Авторското право е право кое се признава на автори, уметници и други творци за заштита за нивните своите книжевни и уметнички творби, кои се обично се нарекуваат ,дела,. Дела кои подлежат на авторско-правна заштита вообичаено се сите оригинални интелектуална творби. Тие се заштитени без оглед на нивниот квалитет и тие вклучуваат чисто технички водичи или инженерски цртежи. Иако законите за авторско права генерално не обезбедуваат една исцрпна листа на видовите на дела кои се заштитени со авторско право практично сите национални закони предвидуваат за заштита на следново:
• Книжевни дела;
• Музички дела;
• Уметнички дела;
• Мапи и технички цртежи;
• Фотографска дела;
• Филмски дела;
• Компјутерските програми;
• Мултимедијални производи.
Така, развивачите на софтвер, креаторите на интернет страници, мултимедијалните бизниси, рекламните агенции, издавачките куќи и телевизиските канали редовно создаваат или презентираат дела заштитени со авторско право и треба да имаат јасно разбирање за тоа каков тип на заштита е предвиден за делата со цел правилно да ги искористат.

Што обезбедува авторското право?

За разлика од другите права на ИС, каде што е потребно регистрирање, авторското право не зависи официјални постапки. Творба се смета заштитена со авторско право штом тоа ќе се создаде. Според меѓународните конвенции (особено Бернската конвенција за заштита на книжевните и уметничките дела) книжевните и уметничките дела се заштитени без никакви формалности во земјите потписнички на овие конвенции. Така, не постои меѓународен систем за пријавување за заштита на авторското право во голем број различни земји.Сепак, многу земји имаат национални канцеларии за авторско право и некои национални закони дозволуваат регистрација на делата за потребите, на пример на идентификување и разликување на носителите на делата. Во некои земји регистрацијата слуќи како prima facie доказ кај судовите во споровите во врска со авторското право.

Овие економски права имаат временско ограничување, вообичаено од 50 години по смртта на авторот. Националните закони можат да воспостават подолги временски граници. Ова ограничување им овозможува на творците и на нивните наследници да ги имаат финансиска добива во разумен временски период. Заштитата на авторското право, исто така, вклучува и моралните права. Тие вклучуваат право авторот да бара признавање авторско на неговото дело, правото да се спротивстави на промени на делото коишто би можеле да наштетат на неговиот углед и др. Творецот – или носителот на авторското право на дело – може да ги спроведе правата административно и во судовите, преку инспекција на просториите за пронаоѓање докази за производство или поседување на нелегално направени –”пиратски“- стоки поврзани со заштитените дела. Носителот може да добие судска одлука да престанат ваквите активности, како и бара отштета за материјалната загуба и негово признавање.

Што е колективно остварување на авторското право и сродните права?

Има многу случаи, каде што од практични причини кои се однесуваат на одредени видови користење, индивидуалното остварување на правата е практично невозможно. Еден автор не е физички способни да ги следи сите начини на користење на неговите или нејзините дела. Еден автор не може, на пример, да ја контактира секоја радио или ТВ станица, за да преговара за дозволи и тантиеми. Слично, не е практично секоја радиодифузната организација да бара специфична дозвола од секој автор, секогаш кога сака да користи авторско-правно заштитено дело. Просечно секоја година телевизиски се емитуваат 60.000 музички дела, така то илјадници носители на правата ќе треба да дадат дозвола. Така ќе биде многу непрактично сите овие активности да се управуваат поединечно и за носителот на правата и за корисникот, па создава потреба за здруженија за колективно остварување чија улога е да го премости јазот помеѓу нив.

Со колективното остварување на авторско право и сродни правa, здруженијата за колективно остварување дејствуваат во интерес и во име на носителите права.

Кои се најчестите типови на правото коишто се остваруваат колективно остварување?

Здруженијата за колективно остварување најчесто се грижат за следново:

• Правото на јавно изведување (музика која се изведува во ресторани, дискотеки и други јавни места);
• Правото на радиодифузно емитување (изведби во живо и снимени изведби на радио и телевизија);
• Првата за механичката репродукција на музички дела (репродукцијата на дела на ЦД-а, винил плочи, мини дискови и други форми на снимање);
• Изведувачките права на драмски дела (театарски претстави);
• Правото на репрографска репродукција на книжевни и музички дела (фотокопирање);
• Сродните права (правото на изведувачите и продуцентите на фонограми да добијат надомест за емитување или јавно соопштување на фонограми).

Како дејствува колективното остварување на правата?

Постојат различни видови на колективно остварување преку организации или групи на вакви организации во зависност од категоријата на делата за кои станува збор (музика, драмски дела, мултимедијални продукции итн.) кои колективно ќе остваруваат различни видови права.“Традиционални” организации за колективно остварување, кои делуваат во име на нивните членови, и преговараат за услови и цени за користење со издавање дозволи на корисниците, даваат дозволи за користење, собираат тантиеми ( надоместоци) и ги дистрибуираат меѓу членовите.

Индивидуалниот носител на правата не е директно вклучен во која било од овие активности. Центрите за одобрување права даваат дозволи на корисници, во кои се рефлектираат на условите за користење на делата и условите за надомест утврдени од страна на секој поединечен носител на правата, кој е член на центарот (во областа на репрографијата (фотокопирањето) на пример, авторите на пишани дела како книги, списанија и периодични изданија. Така центарот делува како застапник за носителот на правата, кој и понатаму е директно вклучен во утврдувањето на условите за користење на неговите дела.„One-stop-shops” се еден вид коалиција на одделни организации за колективно остварување кои на корисниците им нудат централизиран извор од каде што лесно и брзо може да се добијат дозволи.

Постои зголемена тенденција за воспоставување на вакви организации поради зголемената популарност на мултимедијалните продукции (продукции составен и или создадени од неколку видови дела, вклучувајќи компјутерски софтвер) за кои е потребен широк спектар на дозволи.

Во Република Македонија остварувањето се врши преку  Здружението за заштита на авторски музички права која  е организација за колективно управување на авторските музички права на носителите на авторски музички права во согласност со Законот за авторското право и сроднитe правасо  Статутот  и дозволата на Министерството за култура на Владата на  Република Македонија. Како законска регулатива можете да ги превземете Статутот на ЗАМП, Правилникот за распределба на средствата и Правилникот за тарифи кои се одобрени од страна на Министерството за култура на Владата на  Република Македонија.

Извор:

http://www.wipo.int

http://www.zamp.com.mk

Партнери на Правдико