Правдико

   

Неодржувањето на усна јавна расправа во постапките пред Управниот суд- повреда на членот 6 од ЕКЧП

© Copyright 2017 pravdiko.mk Сите права се задржани. Не е дозволено преземање на оваа содржина или на делови од неа без претходна согласност од редакцијата на ПРАВДИКО.

Автор: М-р.Ајбејан Ајдини
Извор: Правен дијалог бр.15,Институтот за човекови права

Целта на управниот спор е заштита од повреда на правата на физичките и правните лица од незаконитите одлуки донесени од страна на органите на управата и другите тела со јавни овластувања. Во нашата држава управниот спор се води пред Управниот суд како првостепен суд и Вишиот управен суд како суд од втора инстанца (второстепен суд), според тоа можеме слободно да констатираме дека македонскиот судски систем нема “единствена“ организација на судството, односно покрај редовните (кривичните и граѓанските) судови постојат и специјализирани судови (Управен суд и Виш управен суд).

Македонскиот Устав од 1991 година предвидуваше единственост во судството, како што и впрочем беше предвидено со член 98, став 3, меѓутоа со Амандманот XXV на Уставот на РМ од 2005 година со кој меѓудругото се брише ставот 3 на овој член се изврши деконстуционализирање на единственоста на судството во Р.Македонија и на тој начин се создаде уставна можност за формирање на специјализирано судство во нашата држава.

Во нашето законодавство управниот спор е уреден со Законот за управните спорови донесен во 2006 година,[1] систематизиран во девет глави, и тоа: основни одредби, управен спор, времени  мерки, надлежност и состав, постапка, правни средства, задолжителност на одлуките, посебни одредби и на крај преодни и завршни одредби.

Во петта глава означена како „постапка“ се содржани одредби со кои се регулираат процесните прашања пред Управниот суд, односно прашања врзани за постапката пред Управниот суд, карактеристично за овој дел и воопшто за Законот за управните спорови е тоа што одржувањето на јавната расправа пред првостепениот суд – Управниот суд е само исклучок додека, расправањето на нејавна седница е правило, токму и така гласи членот 30, став 1 од Законот за управните спорови – „За управните спорови Управниот суд одлучува по правило на нејавна седница“. Од ова можеме да заклучиме дека одржувањето на јавна седница во постапката пред Управниот суд речиси и не се применува, односно судијата или советот е оставен сам на себе да одлучи дали предметот ќе го расправа на јавна седница или тоа ќе го прави надвор од очите на јавноста. Вообичаено досегашната пракса на Управниот суд е таква што јавна седница се одржува само за предмети од областа на избирачкото право.

За ваквата состојба во управното судство се укажува и во анализата на Законот за управните спорови направена од страна на Министерството за правда на РМ – Државниот управен инспекторат од јуни 2009 година каде што се дава препорака седниците да бидат јавни, а воедно и со законот да се уредат условите за нивната јавност. Ваквото законско решение за нејавност на судските седници во постапките по управните спорови епредмет на критика и на меѓународни експерти. Така, во Извештајот за подобрување на системот на управното правосудство изготвен по барање на Светска банка од страна на Малко Расел – Еинхорн (помошник директор на ИРИС Центарот од Универзитетот во Мериленд – САД) и Јацек Челбни (Судија на Врховниот управен суд на Полска) како една од забелешките е наведена токму нејавноста на седниците на Управниот суд на Република Македонија.

Ако се имаат во предвид компаративните искуства тогаш по правило судот во управен спор треба да решава на јавна седница, а само по исклучок кога се работи за спор во кој фактичката состојба помеѓу странките е неспорна, или пак кога поради исклучителни околности потребно е да се исклучи јавноста од расправата (пример: заштита на државна тајна или сл.).[2] Лично, анализирајќи ја судската практика на управниот суд преку достапноста на одлуките на судовите на нивните веб-страници, како и преку новиот веб-портал www.sud.mk дојдов до заклучок дека бројот на донесени пресуди преку одржување на усна јавна расправа е минорен, во досегашното деветгодишно функционирање на судот, речиси и да не постојат пресуди кои се донесени врз основа на усна јавна расправа, ваквото однесување на судот остава сомнеж за неговата транспарентност и праведност во носењето на одлуките.

Во овој член на законот покрај тоа што се дефинирани ситуациите кога судот ќе одржи јавна усна расправа, предвидено е таа да заврши со донесување на одлука за самата управна работа, односно донесување на мериторна или т.н. реформациона одлука со која се решава правната работа која била предмет на спорот или пак, поточно кажано, решавање на спорот во полна јурисдикција. Токму ваквата одредба е причина зошто судот одбегнува да решава за управниот спор врз основа на јавна усна расправа, доколку реши да ја одржи расправата ќе биде обврзан да ја реши и самата управна работа, а не да ја цени само законитоста на оспорениот акт, а пак решавањето на управната работа значи заземање на функција на управен орган кој постапувал во прв степен, во спорот на полна јурисдикција судот треба сам да го реши спорното прашање, односно треба да го расправа материјално-правниот однос и да утврди дали постои одреден правен однос, како и содржината на тој однос, да признае поединечни права и на крај да намали или укине одредена обврска.[3]

Компаративно гледано поголем дел од државите кои имаат воведено специјализирано управно судство, тежнеат кон одржување на јавни сединици во првостепената управно судска постапка, таков е случајот со Германија каде пресудите, начелно мораат да произлезат од усна расправа, доколку постапката тече низ повеќе инстанци, тогаш барем во една инстанца треба да има усна расправа, за да се избегнат компликуваните разграничувања, германското законодавство и правната практика во врска со управноправните спорови се ориентираат, генерално според барањата на членот 6, став 1 од Европската конвенција за човекови права, исклучоците од нужноста за одржување усна расправа, според правната практика на Европскиот суд за човекови права постојат само ако се исполнети некои строги предуслови, ако невообичаените околности оправдуваат да не се одржи усна расправа, ваков исклучок е можен во постапките во кои станува збор за правни прашања, тука се мисли на постапките каде што станува збор само за едноставни правни прашања, без при тоа да произлегуваат проблеми при утврдувањето и процената на фактичката состојба,[4] слична ваква ситуација имаме и во хрватското управно судство и таму како и во германското право усната јавна расправа претставува правило, додека нејзиното неодржување само исклучок, член 36 од хрватскиот Закон за управните спорови утврдува само во кои ситуации спорот ќе биде решен без расправа, додека во сите останати ситуации се закажува јавна усна расправа на која се покануваат странките на спорот или нивните законски застапници, односно полномошници.

За жал состојбата во нашата држава по однос на ова прашање се уште останува непроменета, одржувањето на усна јавна расправа пред Управниот суд и понатаму е само исклучок од правилата. Ваквиот начин на постапување на Управниот суд е во спротивност со членот 6, став 1 од Европската конвенција за заштита на човековите права, а во прилог на ова ни зборуваат и неколку пресуди на Европскиот суд за човекови права водени против Република Македонија, меѓу кои најзначајна е пресудата “Миткова против Република Македонија“, овој случај се однесува на жалба поднесена од страна на лице државјанин на Р.Македонија која своите наводи во жалбата ги темели на предолго траење на постапката и неодржување на усна јавна расправа пред Управниот суд, со оглед на фактот дека жалителката согласно првичниот Закон за управни спорови имала можност да побара одржување на јавна расправа пред Управниот суд, истата го побарала тоа меѓутоа од страна на судот не и била овозможено одржување на јавна расправа, како што и стои во точката 62 на ова пресуда “Управниот суд, меѓутоа, воопшто не дал причини зошто сметал дека одржувањето на расправа не е неопходно“ додека во точката 63 стои дека “Во светло на горенаведеното, Судот не е убеден во постоењето на било какви исклучителни околности кои го оправдуваат отсуството на усна расправа. Оттука, постои повреда на членот 6 § 1 од Конвенцијата.“

Постојат голем број на причини поради кои е потребно да се одржи усна јавна расправа пред Управниот суд како првостепен суд кои би дале посебен ефект во поглед на заштита на човековите права (или поточно кажано постојат голем број причини поради кои ваквото моментално законско решение кое не предвидува задолжително одржување на усна јавна расправа значи повреда на членот 6, став 1 од Европската конвенција за заштита на човековите права и основни слободи кој пропагира „Право на правична судска постапка“).

Ефектите кои би произлегле од одржување на усна јавна расправа пред Управниот суд би биле следните:

  • Ќе имаме подетално разјаснување на предметот на спорот – по пат на усна јавна расправа ќе се утврдат фактичките и правните прашања и на тој начин судот ќе исполни уште една своја обврска – ќе го реши предметот на спорот во полна јурисдикција,
  • Судот полесно ќе може да ја утврди фактичката состојба за предметот на спорот,
  • Ќе им се овозможи на учесниците (странките) да бидат сослушани, да ги изразат своите ставови и на тој начин да се испочитуваат начелото на јавност и контрадикторност во судската постапка,
  • Ќе се подобри квалитетот на пресудите,
  • Пресудата донесена по пат на усна јавна расправа полесно ќе биде прифатена од страна на странките во постапката без разлика на нејзниот исход,
  • Ќе се зголеми довербата во судството, а со тоа ќе се намали перцепцијата за неговата пристрасност и политичка зависност која денес постои,
  • Управата ќе биде под директна контрола на јавноста (медиумите, обичните граѓани и др.) и на тој начин ќе се создаде позитивен ефект врз работата на органите на управата и другите тела со јавни овластувања

Имајќи го предвид сето горенаведено можеме да констатираме дека дека е потребна интервенција врз нашиот Закон за управните спорови или пак донесување на сосема нов закон од оваа област со тоа што ќе се приспособи на барањата од членот 6, став 1 од Европската конвенција за човекови права. При идни измени или носење на нов Закон за управни спорови најдобро би било на јасен и недвосмислен начин да се нагласи дека доколку учесникот во постапката достави барање за одржување јавна расправа, таа задолжително да се одржи, без притоа да му се остави многу простор на судот да одлучува дали ќе одржи или нема да одржи јавна расправа. Одржувањето на јавна расправа пред првостепениот Управен суд да биде правило, а не исклучок како што е до сега, впрочем ова го предвидува и новата Стратегија за реформа на правосудството воРепублика Македонија.

Користена литература:

  1. Министерство за правда на Р.Македонија, Државен управен инспекторат – Анализа на законот за управните спорови, Скопје, Јуни 2009 година
  2. Устав на Република Македонија
  3. Закон за управните спорови (Службен весник на РМ, бр.62/06 и 150/2010)
  4. Закон за управните спорови на Р.Хрватска
  5. Чавдар, проф.др.Кирил; Чавдар, доц.др.Кимо, Коментар на законот за управните спорови, Академик, Скопје, 2013 година
  6. Европска конвенција за заштита на човековите права и основни слободи
  7. Horvat, Božidar, Sudac i predsednjik Upravnog suda u Osjeku; Upravni spor od podnošenja tužbe do izvršenja-sporna pitanja u praksi; Zbornik radova Pravnog fakulteta u Splitu, god.52, 1/2015, str.221-242
  8. Малман, Д-р.Ото, “Јавната усна расправа во постапките на управните спорови: средство за обезбедување квалитет и предуслов за фер постапка“, извадок од Прирачникот “Излагања од управното право и управното судство“, МАГОР ДОО, Скопје, 2011 година
  9. “Миткова v Р.Македонија“, Пресуда на Европскиот суд за човекови права од 15.10.2015 год, апликација бр. 48386/09

 

[1] Законот за управните спорови е донесен од страна на Собранието на Република Македонија на 19 мај 2006 година, објавен е во „Службен Весник“ на РМ, бр.62/2006, а планирано е да започнува да се применува од 27 мај 2007 година, од каде може да се види дека е даден доста голем vacato legis. Меѓутоа иако е даден vacation legis од над 1 година, сепак на време не е започната примената на законот, наместо неговата примена да започне на 27 мај 2007 година таа започнува на 05 декември 2007 година, со задоцнување од околу 7 месеци, односно со започнување на работата на Управниот суд.

[2] Анализа на Законот за управни спорови, Министерство за правда на Република Македонија – Државен управен инспекторат, Скопје, Јуни 2009 година

[3] Horvat, Božidar, Sudac i predsednjik Upravnog suda u Osjeku; Upravni spor od podnošenja tužbe do izvršenja-sporna pitanja u praksi; Zbornik radova Pravnog fakulteta u Splitu, god.52, 1/2015, str.221-242

[4] Малман, Д-р.Ото, “Јавната усна расправа во постапките на управните спорови: средство за обезбедување квалитет и предуслов за фер постапка“, извадок од Прирачникот “Излагања од управното право и управното судство“, МАГОР ДОО, Скопје, 2011 година

Партнери на Правдико